De kranten staan er vol mee, de CO2 uitstoot moet minder. Inventieve programma’s worden opgesteld om dit te bewerkstelligen. Doel: een duurzame samenleving. Maar is CO2 reductie afdoende?

Veel bedrijven zien CO2 reductie als equivalent van een streven naar duurzaamheid. Zo heeft KLM onlangs een programma gelanceerd onder de naam CO2ZERO. Idee: je kunt de CO2 uitstoot als gevolg van het vliegen financieel compenseren, bijvoorbeeld tem behoeve van aanplant van nieuwe bomen. Voor een retourvlucht van 1 persoon van Amsterdam naar San Francisco moeten zo’n 75 bomen een jaar lang groeien om de CO2 uitstoot voor die ene persoon op die vlucht te compenseren. Een gemakkelijk sommetje laat zien dat de route van compensatie lastig is: er is op den duur geen plek voor al die compensatiebomen. Overigens kan het zelfs een ongewenst effect bewerkstelligen: mensen denken niet meer na bij vliegen omdat ze het toch kunnen afkopen.
De CO2 footprint is maar een van de vele factoren uit de zogenaamde Ecologische Footprint. Deze meet wat de mensheid van de natuur vraagt om producten voort te brengen en afval te absorberen en wordt afgezet tegen de biocapaciteit: wat de natuur kan leveren. Al sinds de jaren 60 groeit de ecologische footprint in de EU sneller dan de biocapaciteit (de EU ecologische footprint is 2 maal de EU biocapaciteit). Niet alleen CO2 draagt hieraan bij. Ook de overbevolking, overbevissing en ontbossing dragen ertoe bij dat de balans eerder verder zoekraakt dan dat er evenwicht in zicht is. In mijn studie leerde ik al dat om milieu-effecten in te schatten het belangrijk is om niet alleen naar het laatste stadium van gebruik van een product te kijken maar naar de totale totstandbrenging, gebruik en verwerking. Op deze wijze had iemand ooit becijferd dat het gebruik en goed verwerken van plastic bekers beter is dan het telkens na gebruik  afwassen van een stenen beker. Het verbaast me dan ook niet dat recent bleek dat vanuit een dergelijk totaalperspectief een benzineverslindende Hummer  een milieuvriendelijkere auto is dan een Toyota Prius die een deels elektrische aandrijving heeft.
Willen we serieus iets doen aan duurzaamheid dan zullen onze initiatieven verder moeten reiken dan CO2 reductie. Als de hele wereld leeft zoals burgers in de EU dan is een wereldwijde biocapaciteit nodig die 2,5 keer groter is dan wat de aarde op dit moment biedt (en indien de levensstandaard van de VS wordt gehanteerd dan is het meer dan 5x  wat de aarde nu biedt). Dit vraagt om radicalere oplossingen – en snel.  Natuurlijk moeten we niet alleen kijken naar het eind van een keten en begint duurzaamheid al bij het ontwerp van producten. Echter ook op logistiek gebied dienen we breder en creatiever te kijken. Is het nu werkelijk duurzaam om producten voor Oost-Europa allemaal via Rotterdam te vervoeren? Waar ligt het ecologische omslagpunt om productie in Europa weer haalbaar te maken in plaats van in het Verre Oosten? Wanneer krijgen investeringen in openbaar vervoer voorrang boven asfalt? Natuurlijk is het een goed streven om CO2 te reduceren, als u zich maar realiseert dat dit slechts een klein deel van de duurzaamheidspuzzel is.