Rekeningrijden: voors en tegens

Geschreven door Vincent Wiers

woensdag 25 november 2009

Nu de Tweede Kamer akkoord is met het wetsvoorstel van Eurlings over het rekeningrijden lijkt de discussie in Nederland over dit onderwerp pas goed lost te barsten. De Telegraaf stelde zich meteen op als een fel pleitbezorger van de privacyminnende automobilist; de oppositie schreeuwt moord en brand en laat u petities ondertekenen op het internet. Maar is privacy nu het belangrijkste aspect? Ik zal een poging doen om de argumenten voor u op een rijtje te zetten. Gratis!

Motivatie: Er is weinig tegen het basisprincipe van het rekeningrijden in te brengen: het gebruik van de auto wordt belast, in plaats van het bezit. Maar dat deden we toch al, via de brandstofprijzen? Dat is waar, maar accijnzen op brandstof hebben een paar nadelen. Ten eerste maken ze geen onderscheid naar de tijd en plaats waar u rijdt. Ten tweede is de rek er uit; we hebben in Nederland al zo'n beetje de hoogste accijnzen van Europa. En ten derde: stel dat de elektrische auto echt doorbreekt, dan slaat er een enorm gat in de overheidsbegroting.

Werkt het? Is de motivatie dus uiteindelijk een reden om voor te zijn? Dat hangt ervan af of het werkt. Wat mij betreft is de enige mogelijke reden om voor te zijn de mogelijkheid om spitsrijden duurder te maken en daarmee te vermijden. Maar dit gaat uit van de aanname dat mensen in staat zijn hun gedrag aan te passen. Een economisch model mag dat dan misschien wel laten zien, maar economische modellen hebben zo hun nadelen, zo hebben we onder andere het afgelopen jaar ondervonden. V&W gebruikt het Landelijk Modelsysteem Verkeer en Vervoer. Er is veel te zeggen over dit model, maar ik noem hier twee zaken. Ten eerste is gebleken dat dit model niet met grote structuurwijzigingen kan omgaan, zoals de invoering van de OV Studentenkaart. Oeps. Ten tweede, het complete vrachtverkeer zit er niet in. Detail. En nu nog even het boerenverstand: is een economische prikkel (straks) sterker dan het ongemak om stil te staan op de snelweg (nu)? Ik geloof het niet. Bovendien zullen de grootgebruikers - de leaserijders - hun kosten wel vergoed krijgen van de werkgever. Mensen moeten naar hun werk, minister, lastig hè?

Rechtvaardigheid: Een aantal aspecten van het rekeningrijden vind ik nogal onrechtvaardig. Ten eerste: bezitters van een tweedehands auto zijn enorm veel duurder uit. Kijk maar eens naar de rekenhulp van Verkeer en Waterstaat. Als u bijvoorbeeld in een middenklasser rijdt die 8 jaar oud is, gaat u 100 tot 200 euro per maand meer betalen. Per maand, ja. Slik. Om over oldtimers nog maar te zwijgen; daarvan blijven de vaste kosten gelijk, maar de variabele kosten stijgen. Alhoewel er ook geruchten gaan dat oldttimers niet hoeven te betalen, wat net zo min eerlijk is. Oh ja, detail: de extra belasting die de provincies gaan bedenken als compensatie voor de wegvallende 'opcenten', zijn niet meegerekend in de kosteneffecten voor de burger. De bijtelling voor leaserijders zou in principe lager worden als de aanschafprijs daalt, maar de staatssecretaris van Financiën zal er wel als de kippen bij zijn om het percentage te 'corrigeren'. Denkt u ook niet?

Privacy: De tegenstanders van het rekeningrijden ageren met name tegen de vermeende privacyschending. Echter, hier lijkt Verkeer en Waterstaat toch zorgvuldig mee om te gaan, gezien het feit dat de kastjes geen locatie-informatie naar buiten sturen. Ze zeggen alleen: auto GE-LD-99 heeft 99 km gereden in tariefzone A. Er vinden natuurlijk ook controles plaats - er zullen poorten zijn waar u doorheen rijdt, en het kastje roept naar het poortje: "ik ben het kastje dat hoort bij auto GE-LD-99!!". Er wordt geen andere informatie naar buiten gestuurd, zoals snelheid. Het poortje ontvangt dit, registreert uw kenteken en als het klopt, wordt de informatie dat u daar was, meteen gewist. Dit ontwerp lijkt mij afdoende om de privacy van de automobilist te waarborgen. Kernvraag is hier volgens mij: vertrouwen wij erop dat de overheid dit beleid niet later wijzigt, mocht dat opportuun zijn? Camiel zit achter zijn server en stuurt een software update naar al zijn kastjes, die vervolgens heel andere informatie gaan doorsturen? Want technisch lijkt me dit prima mogelijk, al zal de eerste versie van de software dit misschien nog niet ondersteunen.

Fraude: En dan de fraudegevoeligheid - zoals al beschreven wordt u gecontroleerd met poortjes. Maar stel dat ik een grote ondergrondse garage heb, dus aan het einde van de dag verliest het kastje zijn GSM en GPS - signaal. Vervolgens pak ik het kastje goed in en ga de volgende dag vrolijk rijden. Dat gaat goed, totdat ik een poortje tegenkom. Maar zouden er niet snel apparaten op de markt komen die voor mij naar dat poortje kunnen roepen: "ik ben het kastje dat hoort bij auto GE-LD-99!!"? Afgezien van de mogelijkheid om het kastje zelf te hacken, dat gaat vast een keer lukken. De boetes zijn overigens niet mals, schreef ik al in een eerdere blog.

Open puntjes: Voor buitenlandse auto's moet nog een oplossing gevonden worden, zegt het ministerie. Auto's tegenhouden bij de grens kan niet, want dan belemmeren we het vrije verkeer in Europa. Gedacht wordt aan een vignet - wat volgens mij een potentieel zwakke plek is in het systeem. De handige ondernemer start nu een verhuurbedrijf in Luxemburg. Een positief onderdeel van de plannen is naar mijn mening dat motoren niet of minder hoeven te betalen. Tenminste, daar lijkt het nu op, de website van V&W geeft weinig duidelijkheid op dit punt.

Conclusie: Mijn conclusie is de volgende: ik geloof niet dat rekeningrijden werkt. Daarbij heeft het nogal wat onrechtvaardige elementen, en eventuele gevallen van fraude, die zeker gaan komen, zullen het draagvlak voor het systeem ondermijnen. Over de privacy zou ik me weinig zorgen maken, als de plannen precies worden uitgevoerd zoals voorgesteld. De hamvraag is hier: vertrouwen wij de overheid, dat dit systeem in een later stadium niet alsnog op een controlerende manier gebruikt gaat worden? Vertrouwt u er daarbij op dat het rekeningrijden niet de nieuwe melkkoe wordt van de overheid? Wordt het kwartje van Kok de knaak van Camiel? Tongue in cheek, zeggen de Engelsen.

Alternatief? Maar als we geen rekeningrijden invoeren, wat dan wel? We zouden de infrastructuur veder kunnen verbeteren. Tele~ en flexwerken mogelijk maken. Buitenschoolse opvang verbeteren en vooral flexibeler maken. De verhuisbelasting, ook wel overdrachtsbelasting genoemd, afschaffen, zodat mensen die vaak van baan wisselen ook vaak kunnen verhuizen. En Camiel, moest die niet weer eens een baantje in Europa aannemen?

Bent u de eerste die reageert?

Alleen geregistreerde gebruikers kunnen reacties geven.
Log in of registreer.

< Vorige		Volgende >

[ terug ]